De aanhoudende droogte in Noord-Italië heeft ertoe geleid dat de Italiaanse regering de noodtoestand heeft uitgeroepen in verschillende regio’s.  De Po, de belangrijkste rivier in Noord-Italië, staat op een historisch laag niveau, en is op enkele plaatsen zelfs helemaal drooggevallen. Het stroomgebied van de Po verzorgt de watervoorziening van een derde van de Italiaanse landbouwproductie.

De Po in Porticella nabij Parma (foto © IMAGO / ZUMA Wire)

De droogte treft belangrijke wijnregio’s, voornamelijk de Langhe (Piemonte) maar ook Valpolicella en Franciacorta. Zelfs Toscane wordt niet gespaard. Omdat er in de winter bijna geen sneeuw viel en het momenteel ontbreekt aan de nodige regenval missen de wijngaarden de waterreserves waar ze normaal gesproken in deze tijd uit kunnen putten.

Vooral in Barolo noemen de wijnbouwers de wintersneeuw cruciaal voor het aanvullen van de waterreserves op de steile heuvels met arme grond. Geen enkele hoeveelheid regen is voldoende om de sneeuw te kunnen vervangen in termen van effectieve absorptie door de bodem.
Desondanks is regen nu broodnodig, hoewel die regen ook voor erosieproblemen in de Barolo-wijngaarden kan zorgen.

Ook in het zuiden van Frankrijk stelt zich het droogteprobleem. Net als in Italië was ook hier de winter droog. Al in februari werden wijnboeren aangespoord om te irrigeren, want vanaf mei tot de oogst is er een verbod op irrigatie in de meeste AOP-wijngaarden. In enkele streken werden al uitzonderingsmaatregelen toegestaan.

Het zwaarst getroffen zijn de  wijngaarden in het zuiden: de zuidelijke Rhône-vallei, de Provence en Corsica, waar gedurende dit jaar in sommige delen slechts 70 mm neerslag viel tegen normaal rond de 270 mm. Maar ook Alsace, Bourgogne, Champagne en Cognac worden getroffen. Zelfs de wijnmakers in Savoie en Bauges zijn ongerust. Daar is ook al in meer dan drie maanden geen druppel regen meer gevallen. Om maar niet te spreken van de recente felle bosbranden in de Gironde en ten zuiden van de stad Bordeaux. Het domein Liber Pater, waar een van de duurste wijnen ter wereld wordt geproduceerd, moest zelfs gedurende enkele dagen geëvacueerd worden

Het vuur grijpt om zich heen nabij Liber Pater (foto Loïc Pasquet)

Het probleem stelt zich niet enkel in Italië en Frankrijk. En het is al enkele jaren aan de gang. In een wetenschappelijk artikel in Nature Geoscience van maart 2021 onderzocht prof. Ulf Büntgen (University of Cambridge, UK en Global Change Research Institute of the Czech Academy of Sciences, Brno, Tsjechië) het hydroklimaat, en bracht pluviale (periodes met veel neerslag) en droogteperiodes in beeld over een tijdspanne van meer dan 2000 jaar. De conclusie van de onderzoeker is dat de opeenvolging van recente Europese zomerdroogtes sinds 2015 ongekend is in de afgelopen 2110  jaar. “Deze hydroklimatische anomalie wordt waarschijnlijk veroorzaakt door antropogene opwarming en de daarmee samenhangende veranderingen in de positie van de zomerstraalstroom.Antropogeen: moeilijk woord. Het betekent: door de mens veroorzaakt.

Ook de droogte in Spanje en Portugal wordt dramatisch genoemd. Wetenschappers konden dit linken aan een expansie van het subtropische hogedrukgebied boven de Azoren. De oorzaak? Antropogeen. Volgens het artikel gepubliceerd in Nature Geoscience in juli 2022 (Nathaniel Cresswell-Clay, Department of Physical Oceanography, Woods Hole Oceanographic Institution, USA) maken de verwachte veranderingen in de winterse neerslag de landbouw in het Iberische gebied tot de meest kwetsbare van Europa. Wetenschappers schatten dat het gebied dat geschikt is voor de druiventeelt op het Iberisch Schiereiland met minstens een kwart zou kunnen krimpen en mogelijk zelfs bijna helemaal zou kunnen verdwijnen tegen het jaar 2050 als gevolg van de ernstige watertekorten.

Symptomen van verbranding in een wijngaard in Bordeaux (foto © Alexandre Aballin – Vitisphere)

Wijnmakers zijn ondertussen al op zoek naar manieren om zich aan te passen aan het veranderende klimaat, zoals het verplaatsen van wijngaarden naar grotere hoogten en het experimenteren met meer hittetolerante variëteiten.

En wat met de kwaliteit van de wijn? Een andere studie uitgevoerd door het team van professor Gregory A. Gambetta (ISVV en Université de Bordeaux), gepubliceerd in juni 2021, komt tot de conclusie dat het met de kwaliteit van de wijn nog wel meevalt, ondanks de toenemende opwarming van het klimaat. Voorlopig.

Een citaat: “Wat waar is, is dat tot op heden een verhoogde opwarming en rijper fruit niet in verband zijn gebracht met enig verlies van wijnkwaliteit. In plaats daarvan hebben hogere temperaturen de kwaliteit van de wijn constanter gemaakt, misschien deels als gevolg van de veranderende voorkeur van de consument voor meer rijpe smaken met minder vegetatieve aroma’s en tannineprofiel. Als we er echter van uitgaan dat de opwarming doorzet, waar ligt dan het omslagpunt?”

In een interview voor het tijdschrift Decanter zegt professor Gambetta hierover nog: “Een ding dat voor mij schokkend is, is dat de temperatuurverandering sinds de jaren tachtig niet geleidelijk is geweest. We geloven altijd dat het geleidelijk zal gaan en dat er tijd zal zijn om ons aan te passen. Maar hoe snel kunnen telers zich aanpassen als de temperatuur over nog eens 10 jaar nog verder blijft stijgen?

tekst: Marc Roovers

Bronnen: Decanter.com / oeno-one.eu / nature.com

Wie is Marc Roovers?
wijnwijnwijn.be/marc-roovers